Maykop Taşının Gizemi / 04.04.2015

Tarihçi, dil uzmanı, İ.M. Dyakonov, G.F. Tourçaninov veMaykop Taşının Orijinali ile

Tarihçi, dil uzmanı, İ.M. Dyakonov, G.F. Tourçaninov ve Maykop Taşının Orijinali ile

Maykop Taşının Gizemi
 
Nahit Serbes
Jıneps Mayıs 2015

Maykop Taşı ve Turçaninov’un “Antik Yazıların Deşifresi” adlı kitabı ile ilgili olarak Adigey Ulusal Müze Müdürü, Abreg Almir’le konuştum. Ayrıca konuyla ilgili olarak, Dünyanın önde gelen dilbilim uzmanları İ. M. Dyakonov’un, E.İ. Krupnov’un, P. U.Awulhe ve L.İ. Lavrov gibi diğer bazı ünlü bilim adamlarının makalelerini tercüme ettirdim. Bunları yapmamdaki kasıt, Maykop Taşı hakkında Çerkes diasporası ve Kafkasya'da süregelen tartışmalara ışık tutmaktır.

Abrek Almir ile beraber, Adigey Cumhuriyetinin Kültür Bakanlığını yapmış olan Çemşo Gazi ile de konuştum. Turchaninov’un bu metni ilk defa Maykop’a getirdiğini, yazıtın Adigelerin ata dilinde olduğunu söylediğini, Adigeler isterlerse Maykop Taşı ile ilgili çalışmalarını Adigece olarak deklere edebileceğini söylediğini öğrendim. Fakat Adige Bilim Adamlarının Turchaninov’un bu iddialarını gerçekçi bulmayıp, ciddiye almamaları üzerine, Turchaninov'un yönünü Abkhazya’ya çevirdiğini, Abhazların ilgisini çekebilmek için de makalesinin içerisine yerleştirdiği Adigece kelimeleri çıkarıp, onların yerlerine Abkhazca olanları yerleştirdiğini de öğrendim. Bu sonuç, Turchaninov’un kişiliğinin pek de akademik olmayan bir yönünü gösteriyordu.

 

Tarih Doktoru ve müzecilik uzmanı olan Abreg Almir, son derece insani sıcaklığı olan bilge bir kişidir. Abreg Almir, Maykop Taşı hakkında sorduğum sorulara şu cevapları verdi:

20,5 cm. eninde 19,5 cm boyunda olan bu yazıt; 1960 yılında avlu direkleri için kazı yapılırken tesadüfen bulundu.

Taşın bulunduğu yerde 1964 Ekim ayında yeni bir kazı daha yapıldı. Bu kazı yerinin eski bir Meot (Adige) yerleşim yeri olduğu anlaşıldı.

Taşın cinsi, mineral özelliklidir ve şu anda Leningrad Antropoloji ve Etnografya Müzesinde, 6550 Numara ile sergileniyor.

G.F. Turchaninov ‘Maykop Taşı’ olarak anılan bu yazıtın, modern alfabenin atası olduğunu iddia ederek, ilk çalışmalarını Maykop’a getirdi. Yazıtın Adige'lere ait, Dünyanın en eski yazı metni olduğunu,‘’yazı bilimi açısından da olağanüstü önem taşıdığını söyledi’’. Bu yazıtın Adigelerin ata dillerinde olduğu konusunda ısrarcı oldu. Sembolleri Adigece olarak deklere edebileceğini örnekler vererek gösterdi. Dile hâkim, dillerin yapısını, tarihsel gelişimini ve birbirleri ile olan ilişkilerini inceleyen Adige ve Rus Filoloji uzmanları bilim adamları, bunlardan Prof. İgor Mihailoviç Dyakonov, kendisi dünyanın önde gelen Sümer eski doğu halkları uzmanı ve birçok dile hâkim birisidir. Dyakonov Bilimler Akademisi Moskova Antik Tarih Habercisi dergisinde, 1966 yılında Raporlar ve Bildiriler adıyla, (hemen aşağıda tamamını okuyacağınız) o derginin 99. sayfasından 104 üncü sayfasına kadar olan makalesinin bir bölümünde şunları yazdı:

 

”Deşifre teorisine göre Maykop Taşının üzerinde olan yazılar ve yazıların hacmi eksik olduğundan okunması ve çözümlenmesi hiç mümkün değildir. Maykop Taşı üzerindeki yazıları protobabil yazı şeklinde okumaya kalkışırsak, o zaman da bilinmeyeni bilinmeyen sayesinde çözmeye kalkıştığımız anlamına gelir.”

 

“G.F. Turçaninov, yazmış olduğu bazı makalelerde ve söyleşilerde taşın üzerindeki yazıları Abhaz Dilinde okuduğunu iddia ediyor. Hâlbuki Abhaz dilinde 80 civarında sessiz harf bulunuyor. Fakat G.F. Turçaninov tarafından yapılmış olan deşifrede, bütün sessizler Fenike alfabesiyle yansıtılmaktadır. Oysa Fenike alfabesinde sadece 22 adet sessiz harf bulunmaktadır. Bu kadar uğraşlara ve uydurmalara rağmen makale sahibi bir sonuca ulaşamamıştır. Maykop Taşının üzerinde olan harflerin protobabil çizgisel yazı şekli ile benzerliklerini de ispatlayamamıştır.”

----Turchaninov’un iddiaları, ciddiye almayı gerektirecek nitelikte değildir. Adigeleri de Abhazları da ilgilendirecek bilimsel argümanlar taşımamaktadır. Bunlar Turchaninov’un kendisine söylenmiştir. Bunu Turçaninova söyleyen kişi şimdi rahmetli olan Awulhe Psımaf adlı bir Adığe arkeologdur.

Turchaninov bu olaydan sonra Abkhazya’ya gitmiştir.

Eski Yunan kaynaklarında sözü edilen “Ayya” isimli bir kale’yi, Maykop taşında varmış gibi Kolhida da Abhaz Kralı Mırın adına kurulan bir kale olarak okumuştur.

Adigey’e gelirken makalesinin içine yerleştirmiş olduğu Adigece kelimelerin tamamını da ayıklamıştır.

Kanımca Turçaninov bir bilim adamına yakışmayacak şeyler yapmıştır.

Abreg Almir,İ.M.Dyakonov'un makalesinden bir bölüm
DyakonovunMakalesi

İ. M. Dyakonov - VestnikDrevney İstoriya[1]-1966

Maykop civarında bulunan bir taşın üzerindeki esrarengiz yazı deşifre edilmeye çalışıldı.[2]

Yazı, G.F. Turçaninov’un kendi tabiriyle “segmentlere” ayrılmış üç sütundan oluşuyor.

Şifre çözüm teorisi açısından bakıldığında, yazının uzunluğu ve içerdiği simgelerin sayısı, çözümleme ve okuma için yeterli değil. Onu okumayı sağlayabilecek yegâne koşul, aynı yazının kullanıldığı başka metinlerin de ortaya çıkarılması olabilir.

Sayın Turçaninov, yazıtın heceli protobiblos yazısıyla yazıldığına dair varsayımını ortaya atıyor.

Bu varsayım öncelikle, Maykop yazıtının, bildiğimiz kadarıyla Finike’de bile fazla yaygın olmayan protobiblos yazısına hemen hemen hiç benzemeyişi sebebiyle gerçekçi değildir. Elbette şu ya da bu simgeyi oluşturan kimi çizgisel-geometrik kombinasyonlar protobiblos yazısıyla da kıyaslanabilir ve hatta birçoğu, yüzlerce çizgisel-geometrik simge barındıran her yazı sisteminde a priori (önsel)bulunmak zorundadır. Ne var ki dilbilimcilerin kabul ettiği üzere farklı sistemlerde rastlanan çizgisel-geometrik formların benzerliği başlı başına bunların genetik bağına işaret etmez. Gerçekten de Maykop yazıtının kimi simgeleri protobiblos yazısıyla olduğu gibi başka yazılarla da benzerlik taşır: ilk proto-Sümer ve Girit yazıları gibi.

Ne var ki protobiblos yazısının daima yatay sıralar halinde dizildiği ve hiçbir zaman sütunlar (“segmentler”) halinde resmedilmediği ve bu yazıda asla simgelerin dağınık vaziyette birbirinin üzerinde yer almadığı unutulmamalıdır.Bu özellik: Mısır, Sümer, Hitit, Maya yazılarına özgü olup, heceli ve alfabetik yazı sistemleri için geçersizdir.

Maykop yazıtını protobiblos yazısına bağlamak amacıyla G.F.Turçaninov birkaç keyfi varsayımda bulunuyor. Bunlardan birisine göre, protobiblos yazısında benzeri bulunmayan kimi simgeler aslında “harf bileşimleri” ve “ligatürlerdir”. Bunu kanıtlamak için Turçaninov işaretleri geometrik elementlere bölüyor. Oysaki protobiblos yazısı ligatür kullanmaz.

Maykop yazıtındaki simgelerin ve onları oluşturan elementlerin protobiblos simgeleriyle benzerliği yazar tarafından abartılmakta, yazıtta görülen kimi simgeler tablolarda hatalı olarak verilmektedir.

Simgeleri birbirine uydurma çabasına rağmen yazar, Maykop yazıtının tüm simgelerini protobiblos yazısına benzetmeyi başaramamıştır. Bunların başka yazılardan (Fenike alfabesi, Hitit hiyeroglifleri gibi) alıntı olduğunu ya da Kolhis’de icat edildiğini öne sürmüştür.

Maykop yazıtının simgelerinin tek tek okunmasında G. F. Turçaninov, probiblos harflerinin Dhorme ve Jirku tarafından önerilen yorumundan yola çıkıyor. Ne var ki söz konusu yorum yöntemsel temeli nedeniyle, uzmanların onayını alamamıştır. Dhorme ve Jirku, yüz kadar simgeden oluşan protobiblos yazısının heceli değil alfabetik-ünsüz olduğunu düşünüyor, alfabetik yazı ihtiyaçlarını fazlasıyla aşan simge fazlalığını ise gerçek dışı garip bir olguyla açıklıyor.

Görüldüğü üzere Maykop yazıtının protobiblos yazısından yola çıkılarak deşifre edilmesi denemesi, belirsiz bir şeyi başka bir belirsiz şeyle açıklama çabasından ibarettir.

“Yine de bir an için Jirku tarafından önerilen protobiblos okumasının doğru olduğunu, üstelik Maykop yazıtındaki işaretlerin G.F.Turçaninov tarafından yine doğru olarak parçalara bölündüğünü farz etsek bile,elde edilen simgelerden,herhangi bir dilde okunaklı bir metin çıkarmak mümkündür.”

Basında yer alan röportajlarından G.F. Turçaninov’un bu “metni” Abhazca okumayı önerdiğini biliyoruz. Bu dil seçimi birçok yönden itimatsızlık uyandırıyor. Zira Abhaz dilinde 60-80 ünsüz fonem (ses birimi)  mevcuttur, oysa G. F. Turçaninov’un çözümlemesinde tüm simgeler yalnızca geç dönem Fenike alfabesinde bulunan ünsüzleri belirtiyor ki sayıları 22’dir.

Maykop yazıtının hangi amaçla yazıldığını bilmiyoruz. Protobiblos yazısıyla ilgili bildiğimiz şeyleri de Maykop yazıtında bulamıyoruz.

Dolayısıyla yazıtın hangi dilde yazıldığı konusu yoruma açık kalmaktadır. Ünsüzler keyfi olarak sıralandığında biraz çabayla Abhazca da dâhil istenen herhangi bir dilde anlamlı bir cümle elde etmek mümkündür. Ne de olsa böyle bir düzenlemede ünlüler gelişigüzel yerleştirilebilir ve akustik olarak benzeşen fonemlerse aynı simgeyle karşılanır yahut aksine aynı fonem farklı simgelerle belirtilir.

Sonuç olarak, tüm söylediklerimizin Maykop yazıtının deşifre edilmesi çabasına, hiç değilse yeni bir deneme yapılana kadar, umutsuz gözle bakılmasını mecbur kılmaktadır.

İ. M. Dyakonov
 
 


[1]Kadim Tarih Bülteni – Ç.N.

[2] G.F. Turçaninov, Kafkasya’nın En Eski Yazılı Eseri, VDİ, 1965, No:3

Bu Makale 4026 Kez Okundu.

"Maykop Taşının Gizemi" Başlıklı Makale İçin Yorumlar
    Bu Haber İçin Kayıtlı Yorum Bulunamadı!